Nhựa in 3D có an toàn cho thực phẩm không? Sự thật về việc in 3D đồ đựng thực phẩm

Sáng ra đường chắc hẳn bạn dễ dàng bắt gặp hình ảnh quen thuộc: Người người ghé xe hủ tiếu, phở, bún riêu đầu ngõ. Bà chủ quán nhanh tay múc vá nước lèo đang sôi sùng sục, đổ thẳng vào cái bịch ni-lông mỏng tang, cột thun rồi đưa khách mang đi.

Chúng ta ai cũng sợ bệnh tật, nhưng lại tặc lưỡi cho qua cái thói quen tai hại này mỗi ngày. Ở nhiệt độ đó, bịch ni-lông bị sốc nhiệt, giải phóng bao nhiêu hạt vi nhựa và hóa chất vào thức ăn nhưng mắt thường đâu có thấy? Chính sự dễ dãi này làm nhiều khách hàng mang nguyên tư duy đó đến xưởng in 3D: “Cái bịch ni-lông rẻ tiền còn đựng được nước sôi, thì cái ly, cái tô in 3D cứng cáp sao lại không dùng được? Shop in giúp em một cái đựng đồ ăn nhé!”. Chắc hẳn khi đọc xong bài viết này bạn sẽ không muốn đánh cược sức khỏe của mình với chiếc ly in 3d nữa.

1. Đừng để Google ru ngủ bằng hai chữ “Có thể”

Trước khi ra tiệm in 3d, có thể bạn đã thử search Google, “nhựa in 3D có an toàn thực phẩm không“ , bạn sẽ nhận được một câu trả lời rất… huề vốn (như ảnh dưới đây).

AI của Google hay các bài viết lý thuyết thường bảo: “Nhựa PLA, PETG an toàn về mặt hóa học…”. Đọc đến đây, 90% mọi người sẽ nghĩ: “Ok, ngon, vậy là in cái ly, cái chén độc lạ mình vừa tải về được nhỉ”. Hãy dành thời gian ngẫm lại một chút. Google nói đúng về lý thuyết hóa học nguyên bản của hạt nhựa, nhưng nó không chịu trách nhiệm cho thực tế từ nhà sản xuất sản xuất. Cuộn nhựa xưởng in 3D mua về để in không phải là bắp hay mía nguyên chất. Để kéo được thành sợi dây nhựa dẻo, in không bị kẹt, nhà sản xuất phải thêm vào ti tỉ thứ phụ gia hóa học và hạt màu công nghiệp. Hãng nhựa giá rẻ có công bố bảng thành phần (MSDS) của hạt màu không? Hầu hết là KHÔNG.

2. Cái máy in… đâu có sạch như bạn nghĩ

Cứ cho là bạn mua được cuộn xịn xò chuẩn Food Safe đi, nhưng bản thân cái máy in 3D lại là một ổ rủi ro khác:

• Đầu phun (Nozzle) nhiễm chì: 90% máy in 3D FDM hiện nay dùng đầu phun bằng Đồng thau (Brass) để dẫn nhiệt tốt. Trong gia công cơ khí, đồng thau thường được pha một lượng nhỏ Chì (Lead) để dễ cắt gọt. Trong quá trình in, nhiệt độ cao và ma sát có thể làm thôi nhiễm kim loại nặng này vào vật thể.

• Bụi xưởng in: Máy in 3D thường có quạt tản nhiệt cực mạnh. Nó hút bụi nhựa, cát bụi bẩn trong không khí thổi thẳng vào vật thể đang in nóng hổi. Vậy bạn có chắc mẫu in ra có còn sạch?

3. Cấu trúc “Tổ kiến” – Nơi vi khuẩn sinh sôi

Đây là vấn đề vật lý không thể chối cãi của công nghệ in FDM. Dù bạn in mịn đến mức nào (0.1mm hay 0.05mm), thì bản chất sản phẩm vẫn là xếp từng sợi nhựa chồng lên nhau. Giữa các sợi nhựa luôn có khe hở hình chữ V.

Ảnh soi mẫu in 3d dưới kính hiển vi – Reddit

• Hậu quả: Nước sốt, nước đường, sữa, cặn thức ăn… sẽ chui sâu vào các khe hở này.

• Không thể vệ sinh sạch được: Bạn rửa bên ngoài sạch, nhưng không thể cọ rửa bên trong các khe nứt li ti đó. Nó giống như một miếng bọt biển cứng hay cái thớt gỗ cũ bị nứt vậy. Chỉ sau vài ngày, đó sẽ thành ổ cho vi khuẩn nấm mốc sinh sôi.

4. Nhựa gặp nóng: Biến dạng và Vi nhựa

Đa số đồ in 3D phổ thông dùng nhựa PLA/PETG. Loại nhựa này chỉ cần nhiệt độ khoảng 60-70°C là đã bắt đầu mềm và méo. Nếu bạn in cái bát để đựng cháo nóng hay súp cua? Cái bát sẽ mềm ra, cấu trúc liên kết bị phá vỡ, và hàng tỷ hạt vi nhựa (microplastics) sẽ bong ra hòa vào thức ăn của bạn. Ăn một bữa không sao, nhưng tích tụ lâu dài chắc 90% cơ thể thành nhựa luôn.

Nhiều khách thắc mắc: “Cũng là nhựa thôi mà, sao cái hộp hãng đắt thế, còn ông in 3D tính ra có mấy chục ngàn?”. Sự thật là tiền nào của nấy thôi các bạn ạ. Sự khác biệt nằm ở 3 yếu tố mà ít người chịu tìm hiểu sâu:

1. Về Công nghệ sản xuất: Hộp nhựa dành cho thực phẩm được tạo ra bằng công nghệ Ép phun (Injection Molding). Nhựa nóng chảy được ép vào khuôn thép dưới áp lực hàng trăm tấn. Trong khi đó, in 3D (FDM) chỉ đơn giản là đùn nhựa nóng chảy và dính các lớp lên nhau với áp lực gần như bằng không. Chính vì được ép áp lực cao, nhựa gia dụng đặc khít 100%, bề mặt láng mịn, vi khuẩn không bám được. Ngược lại, đồ in 3D bản chất là rỗng xốp, bề mặt nhám và chứa đầy những khe hở li ti giữa các lớp in.

2. Về Vật liệu đầu vào: Các hãng lớn dùng nhựa nguyên sinh kỹ thuật cao (PP, Tritan, PC) chịu nhiệt tốt và cam kết không có BPA . Còn khi in 3D? Các xưởng thường dùng nhựa phổ thông, loại nhựa được ưu tiên về độ “dễ in”, “lên màu đẹp” hơn là độ an toàn cho sức khỏe.

3. Về Kiểm định: Một cái hộp trước khi ra siêu thị phải qua các bài test sốc nhiệt, test thôi nhiễm trong phòng Lab cả năm trời. Còn đồ in 3D tại xưởng? In xong là giao, ai kiểm định cho bạn? 

Khoan nói tới “Hàng hiệu”, ngay cả nhựa thực phẩm bình dân cần đạt chuẩn gì? Nhiều bạn sẽ bảo: “Tôi không cần xịn như Tupperware, tôi dùng đồ chợ cũng được mà?”. Ngay cả cái tô nhựa 20 ngàn ngoài chợ hay hộp xôi dùng một lần, nếu là hàng được cấp phép lưu hành, nó vẫn phải tuân thủ những nguyên tắc mà in 3D (FDM) thường xuyên không đạt:

1. Phải là Nhựa Nguyên Sinh: Nhựa tiếp xúc thực phẩm tuyệt đối không được dùng nhựa tái chế trôi nổi. Nó phải tinh khiết từ nhà máy hóa dầu. Trong khi đó, nhiều loại dây nhựa in 3D giá rẻ pha trộn đủ tạp chất để giảm giá thành.

2. Giới hạn Thôi nhiễm: Đây là tiêu chuẩn quan trọng nhất. Các chất hóa học, màu nhuộm, phụ gia trong nhựa không được phép di cư sang thực phẩm vượt quá mức quy định (đo bằng mg/kg thực phẩm). Với in 3D, nhiệt độ đầu phun không ổn định và ma sát cơ khí khiến nguy cơ thôi nhiễm kim loại và vi nhựa cực cao.

3. Độ trơ bề mặt: Nhựa thực phẩm phải chịu được acid (chanh, giấm), kiềm (xà phòng), và mỡ nóng mà không bị biến đổi bề mặt. Nhựa PLA in 3D rất yếu, gặp nước ấm là mềm, gặp chanh là mòn, tạo điều kiện cho hóa chất ngấm ngược vào thức ăn.

Giải pháp thực tế

Nói đi cũng phải nói lại, in 3D cho phép tạo ra những hình dáng độc lạ mà đồ siêu thị không có. Nếu bạn vẫn muốn làm, thì đây là một số gợi ý để giảm thiểu rủi ro:

1. Chỉ in vỏ ngoài: Bạn muốn in một cái cốc hình đầu rồng cực ngầu để uống bia?

• Cách làm: Hãy in cái vỏ đầu rồng đó rỗng ruột. Sau đó mua một cái ly inox hoặc ly giấy dùng 1 lần lồng vào bên trong.

• Kết quả: Miệng bạn chỉ chạm vào inox/giấy an toàn. Còn phần in 3D chỉ để cầm cho đẹp. Vừa ngầu vừa an toàn.

2. Khuôn cắt bánh quy

• Cách dùng: Dùng cắt bột sống. Thời gian tiếp xúc rất nhanh. Sau đó bánh được nướng chín ở nhiệt độ cao để diệt vi khuẩn.

• Lưu ý: Dùng xong dụng cụ nhớ rửa sạch, phơi khô. Nếu thấy khuôn bị dính bột vào kẽ dơ quá -> Hãy vứt, in cái mới. Đừng tiếc rẻ giữ lại dùng cả năm.

Những điều CẤM KỴ tuyệt đối

• KHÔNG đựng nước nóng, trà nóng, cafe nóng.

• KHÔNG đựng đồ ăn dạng lỏng như cháo, súp, thức ăn dễ chui vào kẽ nhựa rất nhanh.

• KHÔNG đựng đồ lên men, có axit như dưa muối, kim chi (axit ăn mòn nhựa và thôi nhiễm chất độc).

Lời kết

Tốt nhất, không nên in 3D dụng cụ tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm để đưa vào mồm.

Good Gearz là xưởng in 3d, chúng tôi làm kinh doanh, ai chẳng muốn có khách. Nhưng chúng tôi cũng muốn tư vấn bằng cái tâm để bạn đỡ tốn tiền thuốc về sau.

• Nếu bạn cần in phụ tùng máy móc, vỏ hộp thiết bị, bánh răng, ngàm kẹp… bền bỉ, chính xác? Hãy liên hệ Goodgearz ngay.

• Còn nếu bạn cần in tô cơm, ly nước, ngàm máy pha cà phê? Hãy ra siêu thị mua đồ chuyên dụng.